"คุณธนดล วันนี้เป็นวันวาเลนไทน์ คุณเตรียมของอะไรส่งให้คุณเจ้าขาแล้วหรือยัง" เล็กน้อยเอ่ยถามธนดลที่นั่งทำงานด้วยกัน "ของผมทันสมัยมาก อีกสักครู่ ผมจะส่งอีการ์ดไปให้" ธนดลหันมาตอบด้วยใบหน้ายิ้มแย้ม "คุณจะไม่ใช้บริการอีคอมเมิร์ช สั่งซื้อดอกกุหลาบส่งไปให้หรือ" เล็กน้อย กล่าวแย้ง "เดี๋ยวนี้มีร้านขายดอกไม้ในไซเบอร์มอลหลายร้าน อย่างร้านลินดาฟอร์ริสต์ เป็นร้านที่เพิ่งเปิดใหม่ คงจะบริการลูกค้าได้ดี"

ตัวอย่างที่ยกมาให้เห็นนี้ เป็นตัวอย่างของสังคมสมัยใหม่ที่อาศัยเทคโนโลยีสารสนเทศเป็นองค์ประกอบในการดำเนินการ

ปัจจุบันมีการทำธุรกรรม การขายสินค้า บริการ ผ่านทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เรียกว่า อีคอมเมิร์ช จุดประสงค์หลักเพื่อเข้าถึงลูกค้าได้ รวดเร็วกว้างไกล เป็นการลดระยะทางและเวลา ขยายขอบเขตการดำเนินธุรกิจ การดำเนินการจึงเป็นที่ยอมรับและขยายตัวอย่างรวดเร็ว

และด้านอินเทอร์เน็ตที่เชื่อมโยงถึงกันได้ทั่วโลก จึงมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารและดำเนินธุรกิจร่วมกันในด้านต่าง ๆ และรวม เรียกว่า อีบิสิเนส (eBusiness) มีการสร้างพันธมิตร และการดำเนินกิจการประสานกันเพื่อประโยชน์ร่วมกัน สามารถโอนย้ายเงินระหว่าง กัน เรียกว่า อีแคช (eCash) หรือใช้แทนเงินตราที่เรียกว่า อีมันนี่ (eMoney)

คำว่า เศรษฐกิจดิจิตอล (Digital Economy) เป็นคำที่กระทรวงพาณิชย์ของสหรัฐอเมริกาใช้ โดยเน้นให้เห็นว่า ระบบเศรษฐกิจ ยุคใหม่จะต้องพึ่งพาเทคโนโลยีไอทีอย่างมากมาย ตั้งแต่ระบบการให้บริการออนไลน์ การซื้อขายสินค้าและบริการ การศึกษาแบบทางไกล การโอนย้ายสื่อแบบต่าง ๆ เช่น ดิจิตอลบุค หนังสือพิมพ์ดิจิตอล การให้บริการห้องสมุดดิจิตอล ตลอดจนระบบการพิมพ์หรือการจัดทำ เอกสาร ล้วนแล้วแต่เป็นดิจิตอลหมด เรามีกล้องถ่ายรูปดิจิตอล ทีวีดิจิตอล ของเล่นดิจิตอล ระบบทุกอย่างที่เป็นอิเล็กทรอนิกส์จะใช้ เทคโนโลยีดิจิตอล โดยมีคอมพิวเตอร์เป็นองค์ประกอบปนอยู่ด้วย

เศรษฐกิจดิจิตอลจึงเป็นระบบเศรษฐกิจยุคใหม่ที่ไร้พรมแดนอย่างแท้จริง เครือข่ายคอมพิวเตอร์จะเชื่อมคนทุกคนในโลกให้อยู่บน เครือข่ายเดียวกัน สามารถติดต่อสื่อสาร พูดคุยกันผ่านทางเครือข่ายนี้ สังคมโลกจึงเป็นสังคมที่ต้องพึ่งพาเทคโนโลยีไอทีเป็นสำคัญ

การที่สหรัฐอเมริกาให้ความสำคัญของคำว่าเศรษฐกิจดิจิตอล และใช้เป็นนโยบายหาเสียงของรองประธานาธิบดีสหรัฐฯ คนปัจจุบัน เพราะว่ากว่าครึ่งหนึ่งของผลผลิตมวลรวมประชาชาติของอเมริกันในปัจจุบันผูกพันกับเทคโนโลยีสารสนเทศ บริษัทยักษ์ใหญ่ที่เติบโต ขึ้นอย่างรวดเร็วในยุคหลัง ล้วนมีธุรกิจเกี่ยวข้องกับไอทีทั้งสิ้น

ระบบเศรษฐกิจดิจิตอลทำให้แนวโน้มของโลกเปลี่ยนแปลงไปหลายอย่าง โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีการเปลี่ยนแนวคิดจากระบบรวมศูนย์ มาเป็นแบบการกระจายให้บริการ เช่น การบริการของธนาคารผ่านเอทีเอ็ม การสร้างร้านค้ากระจายไปทุกหนทุกแห่ง โครงสร้างของ องค์กรมีลักษณะติดต่อประสานรายได้สองทิศทาง ทั้งให้การจัดองค์กรมีขนาดกระทัดรัด และรูปแบบองค์กรจะแบนราบ หรือมีลำดับ ชั้นการบังคับบัญชาน้อยลง แต่จะมีรูปแบบลักษณะเครือข่ายเพื่อการทำงานร่วมกัน การดำเนินธุรกรรมต่าง ๆ จะตัดคนกลางหรือ กิจกรรมที่อยู่ตรงกลางออกไป ทำให้กิจกรรมต่าง ๆ มีลักษณะจากปลายสู่ปลาย เช่น จากผู้ผลิตสู่ผู้ใช้โดยไม่ต้องมีคนกลาง

เศรษฐกิจดิจิตอล จึงเป็นระบบเศรษฐกิจใหม่ ที่ประเทศกำลังพัฒนาต้องรีบปรับตัว และใช้ประโยชน์จากกลไกทางเทคโนโลยีให้ทัน

เราจะตื่นตามกระแสของอีคอมเมิร์ชอย่างเดียวไม่ได้ สิ่งที่สำคัญคือ เราต้องมี eStrategies และมี eVision มองกว้างและมองไกล ด้วย

มิฉะนั้นเราจะพบวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจดิจิตอลอีกครั้ง

---

สาระน่ารู้ประจำสัปดาห์, ฉบับที่ 5 (valentine Day) : 14 - 20 กุมภาพันธ์ 2543
สำนักบริการคอมพิวเตอร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์