โรคข้าวที่สำคัญในแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์

กณิษฐา สังคะหะ

1. โรคเมล็ดด่าง
อาการ บนเมล็ดมีแผลเป็นจุดสีต่าง ๆ กัน ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อราที่เข้าทำลาย เช่น จุดสีน้ำตาล-ดำเทา ชมพู เป็นมากทำให้เมล็ดลีบ หรือเมื่อนำไปสีแล้ว ทำให้เมล็ดหักเสียได้ง่าย
เชื้อสาเหตุ เกิดจากเชื้อราหลายชนิด
การแพร่ระบาด มักเกิดโรคในช่วงที่ดอกข้าวผสมแล้วอยู่ในช่วงเป็นน้ำนม และกำลังจะสุก โรคสามารถแพร่กระจายได้นอกจากไปกับ ลมแล้ว ยังติดไปกับเมล็ดพันธุ์ได้การควบคุม
1. ไม่ใช้เมล็ดพันธุ์จากแปลงเป็นโรคมาปลูก หรือเก็บเป็นเมล็ดพันธุ์ในฤดูปลูกต่อไป
2. ใช้สารเคมีฉีดพ่นในช่วงข้าวกำลังออกรวง หรือเริ่มเป็นเมล็ดแล้ว

2. โรคไหม้
อาการ ข้าวเป็นโรคไหม้ได้ทุกการเจริญเติบโต ที่ใบเป็นแผลจุดสีน้ำตาลลักษณะคล้ายรูปตากลางแผลมีสีเทา เมื่อมีการระบาดของ โรครุนแรง จุดแผลจะขยายลุกลามรวมกัน ทำให้ใบแห้ง อาการคล้ายถูกไฟไหม้ ถ้าเป็นโรคในระยะกล้าทำให้กล้าข้าวมีอาการแห้งฟุบตายทั้งกอได้ นอกจากนี้พบอาการที่กาบใบ ข้อต่อลำต้น บริเวณคอรวง และเมล็ด ทำให้เกิดอาการเมล็ดด่าง
สาเหตุ เกิดจากเชื้อรา ชื่อไพริคูลาเรีย
การแพร่ระบาด พบการระบาดเสมอในนาที่หว่านข้าวหนาแน่น อับลม และใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไป ในสภาพแห้งแล้งในตอนกลางวัน และชื้นจัดในตอนกลางคืน
การควบคุม 1. ใช้พันธุ์ต้านทานที่เหมาะสมในแต่ละท้องที่
2. การใช้สารเคมีเพื่อหยุดยั้งการแพร่ระบาดนั้น ให้พิจารณาความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ
3. ไม่ใช้เมล็ดพันธุ์จากแปลงเป็นโรคมาปลูก หรือเก็บเป็นเมล็ดพันธุ์ในฤดูปลูกต่อไป

3. โรคขีดสีน้ำตาล
อาการ เกิดแผลสีน้ำตาลเป็นขีดขนานไปกับเส้นใบ มักเกิดกับใบล่าง และบริเวณปลายใบ เมื่อเป็นโรครุนแรงสามารถเกิดแผลที่คอรวง ทำให้คอรวงหักพับได้ และทำให้เกิดอาการเมล็ดด่าง
สาเหตุ เกิดจากเชื้อรา ชื่อเซอโคสปอรา
การแพร่ระบาด สปอร์เชื้อราแพร่ระบาดไปตามลม
การควบคุม 1. เผาตอซังกำจัดหญ้าตามคันนา
2. ใช้สารเคมีลดการระบาดของโรค
3. ไม่ใช่เมล็ดพันธุ์จากแปลงเป็นโรคมาปลูก หรือเก็บเป็นเมล็ดพันธุ์ในฤดูปลูกต่อไป

4. โรคกาบใบเน่า
อาการ เกิดแผลสีน้ำตาลบนกาบห่อรวง กลางแผลมีกลุ่มเส้นใยเชื้อราขาวอมชมพู แผลจะขยายติดต่อกันทำให้บริเวณกาบห่อรวงมี สีน้ำตาลดำ และให้รวงข้าวส่วนใหญ่โผล่ไม่พ้นกาบห่อรวง เมล็ดลีบและมีสีดำ
สาเหตุ เกิดจากเชื้อรา ชื่ออะโครซายลินเดรียม
การแพร่ระบาด พบว่ามีไรขาวเป็นพาหะดูดกินน้ำเลี้ยงต้นข้าวในบริเวณกาบใบด้านใน ทำให้การระบาดรุนแรงกว้างขวางขึ้น และเชื้อรา ระบาดติดไปกับเมล็ดได้นาน
การควบคุม 1. ใช้สารเคมีควบคุมจำนวนไรขาวในช่วงอากาศแห้งแล้ง
2. ไม่ใช่เมล็ดพันธุ์จากแปลงเป็นโรคมาปลูก

5. โรคขอบใบแห้ง
อาการ เป็นโรคได้ตั้งแต่ระยะกล้าถึงออกรวง เริ่มแรกเกิดจุดช้ำที่ขอบใบล่าง ต่อมาแผลขยายยาวเป็นทางสีเหลือง และเกิดหยดน้ำสีครีม หรือสีน้ำตาลของเชื้อสาเหตุที่บริเวณแผล ใบที่เป็นโรคต่อมาใบจะแห้งและม้วนตามความยาว เมื่ออาการของโรครุนแรงขึ้นต้นจะเหี่ยวเฉาและตายในที่สุด
สาเหตุ เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ชื่อแซนโทโมแนส
การแพร่ระบาด โรคสามารถระบาดได้อย่างรวดเร็วเมื่อสภาพแวดล้อมเหมาะสมเช่น มีระดับน้ำในนาสูง การระบายน้ำไม่ดี สภาพฝนตก พรำตลอด
การควบคุม 1. ไม่ให้ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไป
2. ควรจัดระบบน้ำในแปลงให้ดี

6. โรคใบหงิก
อาการ เป็นโรคได้ทุกระยะการเจริญเติบโต ในระยะกล้าอาการจะรุนแรงที่สุด ข้าวมีลำต้นเตี้ย แกรนใบเขียวเข้ม ใบใหม่แตกช้ากว่าปกติและ มีปลายใบบิดเป็นเกลียวหงิก ขอบใบแหว่ง และเส้นใบบวมโป่งทั้งที่ใบและกาบใบ รวงข้าวไม่สมบูรณ์ เมล็ดลีบ ผลผลิตลดต่ำลงมาก
สาเหตุ เกิดจากเชื้อไวรัส
การแพร่ระบาด โดยมีเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ดูดอมเชื้อไวรัสถ่ายทอดจากต้นเป็นโรคไปยังต้นปกติ
การควบคุม 1. ป้องกันและกำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลซึ่งเป็นแมลงพาหะ
2. ทำลายแหล่งพืชอาศัยของเชื้อไวรัส โดยการเร่งไถกลบหรือเผาทำลายตอซังในนาข้าวที่เป็นโรค โดยเฉพาะวัชพืชใกล้แหล่งน้ำที่เป็นที่อยู่อาศัย ขยายพันธุ์แมลงพาหะ


จัดทำโฮมเพจโดย : สำนักบริการคอมพิวเตอร์ ,5 กุมภาพันธ์ 2545