สังคมการใช้เครือข่ายเป็นสังคมใหม่ (new society) ภายใต้สังคมที่มีการติดต่อสื่อสาร ดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ร่วมกันบนพื้นฐานของคำว่าเสมือนจริง (Virtual) และออนไลน์หลายอย่าง จินตนาการการดำเนินร่วมกันก่อให้เกิดองค์กรเสมือนจริง (Virtual corporate) การสร้างกิจกรรมการทำงานหลายอย่างที่ต้องใช้วิธีการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร เช่น Virtual classroom, Virtual campus, Virtual mall ฯลฯ เมื่อมีสังคมใหม่ ปัญหาหลายอย่างทางด้านสังคมก็ตามมา โดยเฉพาะมีผู้แปลกปลอม ผู้มองผลประโยชน์ของตัวเองเป็นหลัก ตลอดจนผู้ประพฤติมิชอบหลายรุปแบบเกิดขึ้นบนเครือข่าย ตั้งแต่การเป็นแฮกเกอร์ การเป็นผู้ลักลอบใช้ทรัพยากรของผู้อื่น หรือก่อความวุ่นวาย ความไม่สงบสุขต่าง ๆ เมื่อเป็นเช่นนี้ ทางรัฐบาลจำเป็นต้องเข้ามาดูแลความสงบสุขด้วยการออกกฏหมายเพื่อบังคับใช้ และมีบทลงโทษผู้กระทำผิด ทั้งนี้เพราะกฏหมายเดิมอาจจะไม่ครอบคลุมกิจกรรมบางอย่างที่กระทำแบบเสมือนจริงบนเครือข่าย กฏหมายที่ผ่านสภาและจะมีผลบังคับใช้ในระยะเวลาอันใกล้นี้คือ กฏหมายว่าด้วยเรื่องการทำธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ และกฏหมายว่าด้วยเรื่องลายเซ็นต์อิเล็กทรอนิกส์ สำหรับกฏหมายที่จะตามมาคงมีอีกหลายฉบับ เช่น กฏหมายว่าด้วยเรื่องอาชญากรรมทางคอมพิวเตอร์ กฏหมายว่าด้วยเรื่องข้อมูลข่าวสาร ความเป็นส่วนตัว เป็นต้น
ความจริงแล้ว กฏหมายอาจไม่จำเป็นต้องมีเลยก็ได้ การสร้างกฏระเบียบรวมถึงกฏหมาย ก็เพื่อที่จะควบคุมให้เกิดความสงบสุข และรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยต่าง ๆ ให้กับสังคม โดยเน้นให้เกิดประโยชน์กับส่วนรวมเป็นหลัก การที่ผู้ใช้งานเครือข่ายและคอมพิวเตอร์ปฏิบัติตามที่ดี เคารพสิทธิซึ่งกันและกัน เอื้ออาทรต่อกัน ไม่เอาเปรียบหรือคำนึงถึงผลประโยชน์ตนเองอย่างเดียวโดยไม่ดูคนรอบข้าง การปฏิบัติตนที่ดีจึงต้องเน้นที่คุณธรรมและจริยธรรมเป็นหลัก

เราจะช่วยให้สังคมชาวเครือข่ายเป็นสังคมที่ดีได้อย่างไร ?
โดยหลักการพื้นฐานของสังคมและความเป็นอยู่ ทุกคนต้องการความสงบสุข แต่หลายคนอาจจะลืมและมองตนเองเป็นศูนย์กลางมากไป ดังนั้นหลักปฏิบัติที่ดีอย่างหนึ่งของสังคมชาวเครือข่ายที่น่านำมาปฏิบัติคือ "หากตนเองไม่ต้องการ หรือไม่พึงประสงค์เช่นไร ก็อย่าปฏิบัติเยี่ยงนั้นกับผู้อื่น" การดำเนินการบนเครือข่ายจะต้องคำนึงถึงผู้ที่ใช้งานร่วมอยู่ด้วย และต้องแบ่งปันทรัพยากรบางอย่างที่จำกัดระหว่างกัน หลักการที่สำคัญที่น่าจะพิจารณาประกอบด้วย
พึงยึดถือและปฏิบัติตนตาม กฏระเบียบของหน่วยงาน ผู้ดูแลเครือข่าย เนื่องจากทรัพยากรเครือข่ายเป็นของที่ให้บริการร่วมกัน ทุกเครือข่าย มีกฏระเบียบ และ ข้อบังคับบางอย่าง ดังนั้นพึงศึกษาและทำความเข้าใจกับ กฏระเบียบ และจะต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด
อย่าดำเนินการละเมิดสิทธิ์ผู้อื่น การอยู่ร่วมกันต้องเคารพสิทธิ์ซึ่งกันและกัน โดยปกติแล้วผู้ใช้งานเครือข่ายจะมีสิทธิของตนเองอยู่ เช่น การใช้บัญชีชื่อ การใช้โควต้า การดำเนินงานต่าง ๆ เพื่อประโยชน์ของตนเองภายใต้สิทธิที่ตนเองมีอยู่เป็นการชอบธรรม สิทธิเหล่านี้มีการจัดสรรและแบ่งปันตามความเหมาะสมและเพื่อประโยชน์ร่วมกัน
ไม่พึงละเมิดหรือกระทำการใช้ทรัพยากรของส่วนรวมโดยถือสิทธิ์คิดว่าเป็นของตน ทรัพยากรหลายอย่างเป็นของหน่วยงานหรือของส่วนรวม การดำเนินการจึงมีลักษณะใช้ร่วมกัน ทรัพยากรบางอย่างเป็นของหน่วยงานอย่างอย่างชัดเจน.ทั้งทางด้านกฏหมายและหลักปฏิบัติ ผู้ใช้เป็นเพียงผู้ขอใช้เท่านั้น เช่น หมายเลขไอพี ที่ใช้เป็นของหน่วยงาน การนำหมายเลขไอพีไปจดทะเบียนชื่อเป็นอยางอื่นโดยมิได้ขออนุญาตหน่วยงาน ถือว่าเป็นการขโมยทรัพยสินหน่วยงานไปใช้ประโยชน์เพื่อส่วนตน
หลักปฏิบัติต่อผู้อื่น ในการดำเนินการร่วมกัน การส่งข้อความระหว่างกันตั้งแต่เรื่องอีเมล์ chat ICQ ตลอดจนเว็บบอร์ด พึงระลึกเสมอว่า ได้ปฏิบัติต่อผู้อื่น ดังนั้นจึงต้องปฏิบัติโดยสุภาพและเคารพซึ่งกันและกัน ข้อความบางอย่างเช่นในเว็บบอร์ดอาจจะกระทบสร้างควาเสียหายให้กับผู้อื่นได้ โดยข้อความที่เขียนอาจจะเป็นการกล่าวหา หรือทำให้ผู้อื่นเสียหาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเขียนโดยไม่ลงชื่อจริง แต่ว่ากล่าวทำให้ผู้อื่นเสียหายเป็นสิ่งไม่ควรกระทำอย่างยิ่ง
หลีกเลี่ยงการปฏิบัติที่อาจสร้างปัญหาให้กับส่วนรวม การดำเนินงานบนเครือข่ายมีปัญหาได้หลายอย่างที่จะกระทบต่อส่วนรวม การส่งสแปมเมล์ การส่งอีเมล์ลูกโซ่ การส่งอีเมล์ขนาดใหญ่เป็นจำนวนมาก ที่อาจจะทำให้ระบบโดยส่วนรวมทำงานช้าลง การเอฟทีพีหรือดาวน์โหลดข้อมูลมากเกินความจำเป็น เป็นต้น
ช่วยดูแลและลดปัญหาให้กับส่วนรวม ในปัจจุบันปัญหาที่เกี่ยวข้องกับไวรัส และเวิร์มบนเครือข่ายมีสูงมาก ดังนั้นผู้ใช้พึงต้องระมัดระวังตนเอง และติดตามเรื่องราวเกี่ยวกับปัญหาไวรัส หมั่นตรวจสอบและสแกนหาไวรัส เพราะหากตนเองติดไวรัส จะมีการส่งข้อมูลออกไปในเครือข่ายอีกเป็นจำนวนมาก และสร้างปัญหาให้กับผู้อื่นได้อีกด้วย
ช่วยเป็นหูเป็นตาให้กับผู้ดูแลระบบ ผู้ใช้งานในระบบมีเป็นจำนวนมาก จึงยากที่จะดูแลได้ทั่วถึง ขณะเดียวกันผู้ใช้สามารถช่วยเป็นหูเป็นตา หากพบเห็นสิ่งผิดปกติใด ควรจะแจ้งให้กับผู้ดูแลระบบทราบ การดำเนินการในปัจจุบันมีปัญหาเกี่ยวกับมิจฉาชีพ ผู้แอบอ้างใช้ระบบ ตลอดจนปัญหาแฮกเกอร์ ผู้ก่อกวนระบบ หากผู้ใช้งานช่วยเป็นหูเป็นตาสังเกตสิ่งผิดปกติก็จะช่วยได้อีกทางหนึ่ง เช่น สังเกตดูว่ามีใครแอบอ้างใช้บัญชีรายชื่อของเราหรือไม่ ซึ่งสามารถตรวจสอบดูจากสถิติการใช้ของตนเองได้
สังคมชาวเครือข่ายอาจเป็นสังคมใหม่ แต่สังคมใหม่นี้เติบโตรวดเร็วมาก มีผู้ใช้รวมกันหลายร้อยล้านคน และหากดูเฉพาะหน่วยงาน เช่น ภายใต้เครือข่ายนนทรี ปัจจุบันมีผู้ใช้กว่าสามหมื่น บัญชีชื่อในกลุ่มคนจำนวนมาก ย่อมมีปัญหาเกิดขึ้นได้ แต่หากพวกเราช่วยกัน ก็จะทำให้การใช้ทรัพยากรที่จำกัดร่วมกันอย่างมีความสุขได้

สาระน่ารู้ประจำสัปดาห์ (ฉบับที่ 94 ): 3-17 ธ.ค. 2544